• سه شنبه ۲۱ شهریور ماه، ۱۳۹۶ - ۰۹:۰۶
  • دسته بندی : فرهنگی و هنری
  • کد خبر : 966-4094-5
  • خبرنگار : 59021
  • منبع خبر : گزارش

بانوان مقدسِ شهر گنبدهای آبی

به گزارش ایسنا منطقه قزوین، آنچه در طول تاریخِ نهضت‌های توحیدی از تلاش بانوان در مسیر خودسازی و طی مسیر رشد و تعالی دیده می‌شود نشان می‌دهد زنان همواره دوشادوش مردان حرکت کرده و گاه گوی سبقت را نیز از آن‌ها گرفته‌اند و پیش‌تر و چابک‌تر گام برداشته‌اند.

مطالعه زندگی بانوان تربیت‌یافته در خاندان عصمت و طهارت که خود ستارگانی درخشان در تبیین فضای دینى، اجتماعی و فرهنگی روزگار خویش بوده و الگویی جاودان برای همه در تمامی اعصار هستند، می‌تواند ما را در پیمودن مسیر حق و تعالی و معنویت یاری رساند و راه‌های عملی دفاع از حاکمیت الهی ولی خدا را در چشم‌انداز نسل امروز به تصویر کشد.

در این گزارش تلاش شد بقاع متبرکه «بی‌بی شهربانو»، «حلیمه و رحیمه خاتون»، «آمنه خاتون» و «زبیده خاتون» از بانوان و ذریه خاندان عصمت و طهارت و سلاله ارزشمند ائمه (عليهم السلام) که مزار آن‌ها در شهر قزوین قرار دارد، معرفی شود.

  امامزاده بی‌بی شهربانو (س)

بقعه متبرکه بی‌بی شهربانو (س) از نوادگان امام جعفر صادق (ع) به شمار می‌رود و برخی نیز وی را دختر امام موسي کاظم (ع) می‌دانند؛ حرم مطهر اين امام‌زاده در خیابان تهران‌ قدیم قزوین و كوچه بی‌بی شهربانو واقع‌شده است كه جزء محله راه چمان محسوب می‌شود.

مساحت عرصه بنای بقعه در 600 مترمربع با زیربنای در حدود 300 مترمربع است، در دو طبقه هم‌کف و زیرین مورد استفاده زائران قرار می‌گیرد.
از سبک وضع بنا برمی‌آید که هسته اصلی آن در دوره ساسانی ساخته‌شده باشد و در سده چهارم (عهد آل‌بویه) از آن برای آرامگاه استفاده‌شده و قسمت‌هایی به آن افزوده‌شده است. این بقعه شامل یک حرم کوچک چهارگوش است با ابعادی در حدود 3/25 متر و مدخل اصلی آن رو به مشرق است و دارای سردری است متعلق به روزگار صفوی؛ اما گنبد کاشی‌کاری و برخی گچ‌بری‌ها و تزیینات آن از آثار دوره قاجار است.

در داخل بقعه صندوقی از چوب مشبک قرار گرفته است و زیارت‌نامه‌ای در آن قرار دارد که نام صاحب بقعه در آن شهربانو بنت موسی بن جعفر ذکر شده است.

در جنوب حرم نیز اتاق طویل و مسدودی در جهت شرقی-غربی قرار دارد که احتمال داده‌اند متعلق به دوره ساسانی باشد. در شمال بنا نیز مسجد یا رواقی از دوره قاجاریه وجود دارد.

این بنا از آجر ساخته‌شده و سقف آن نیز طاقی آجری دارد که از خارج آن را با آهن سفید پوشانده‌اند. ضريح فلزي در طبقه زیرین نصب گرديده است که مردم برای زیارت به آنجا می‌روند.

این مجموعه محوطه‌ای است مستطیل شکل (شمالی-جنوبی)، به طول 33 متر و عرض 22 متر که با دیواری سنگی متعلق به سده چهارم (بوییان و سلجوقی) محصور گردیده و از شمال به کوهستان محدود می‌شود. در بخش جنوبی آن چند بنای محکم سنگی با پوشش گنبدی از سنگ و آجر وجود دارد.

در پایین پله‌های بقعه بی‌بی شهربانو در سمت راست، غاری به چشم می‌خورد که مدخل تنگ و باریکی دارد. مردم در داخل این غار برای نذر شمع روشن می‌کنند.

امامزاده آمنه خاتون يا امينه خاتون (س)

يکي از زیارتگاه‌های قدیمی شهر قزوين بقعه امامزاده آمنه خاتون يا امينه خاتون است. اهالي از او به‌عنوان دختر امام جعفرصادق (ع) ياد مي‌کنند ولي در برخي منابع او را دختر امام موسي کاظم علیه‌السلام معرفي کرده‌اند.

مدرکي مکتوب از صاحب مدفن در بنا وجود ندارد از این‏ رو به نظر می‌رسد شخصیت مدفون در این بقعه، سیّده آمنه دختر ابی على محمّدالاصغر ابن احمد سکین السرماورد بن جعفر بن محمّدالاکبر بن زیدالشهید بن امام زین ‏العابدین علیه ‏السلام است که با پنج واسطه، نسب به امام سجّاد علیه‏السلام می‌‏رساند. پدر بزرگوارش امامزاده جلیل القدرسیدعلی اصغر (علیه‌السلام) مدفون در روستای زرآباد قزوین است که به اتفاق برادر امامزاده آمنه خاتون در آن مکان در قرن چهارم به شهادت رسیده‌اند.

امام‌زاده آمنه خاتون در قزوین از دیرباز محل زیارت و عبادت مؤمنین و نیز برگزاری بسیاری از مراسم آئینی در قزوین و حتی مرکز تجمع به مناسبت‌های مختلف مذهبی بوده است و امروز نیز همچنان برنامه‌های مذهبی و فرهنگی گوناگونی در آن آستان مقدس برگزار می‌شود؛ به ویژه آئین عزاداری محرم و صفر در این بقعه شریف از شهرت برخوردار است.

شکل ظاهري بنای آرامگاه آمنه خاتون متعلق به دوره صفويه به «صورت مخروطي و قسمت پايين ساختمان از سنگ‌های صاف و روسازي آن از کاشی‌های رنگارنگ است. در ورودي آن رو به جنوب است و داخل حرم در يک قسمت صندوق کوچک است. در اين مقبره چاه عميق مقدس و مورد احترامی است که گويا متجاوز از چهل متر گودي آن است سابقاً مردم براي حوائج خود عريضه به نام حضرت صاحب‌الزمان مي‌نوشتند و به آن چاه مي‌انداختند.

نقشه هسته اصلي و داخلی بقعه حرم هشت‌ضلعی است و در هر یک از اضلاع هشت‌گانه آن طاق نمايي با قوس کليلي (يک نوع قوس کم‌خیز ايراني بدون تيزِي) اجرا شده است. پوشش بقعه به ياري کاربندی‌های ميان قوس‌ها انجام‌گرفته و سقف گنبد به شکل ستاره‌اي هشت پر را عرضه مي‌کند. محرابي با تزئينات مقرنس در آن وجود دارد. گنبدي شلجمي با پوشش کاشی‌های تزئيني آن متعلق به دوره قاجاريه است.

هیچ‌گونه تزئيني به‌جز يک پنجره مشبک گچي زيبا در درون بقعه اجرا نشده است. در نماي خارج، بقعه به‌صورت يک برج استوانه‌اي شکل که گنبدي بر فراز آن است ديده مي‌شود. نماي شمالي بنا روشنگر آن است که بعد از ساختن هسته مرکزي يعني برج استوانه‌اي شکل در دو جانب آن دو واحد ديگر بناکرده‌اند.

بناي جانب راست يا شرقي رواق مستطيل شکل است که سقف آن به کمک قوس‌های آجري پوشيده شده است و بخشي از بدنه استوانه‌اي بقعه در آن ديده مي‌شود. رواق مزبور از افزوده‌هاي دوران قاجار است که از آن با ورودي کم ارتفاعي به بقعه راه مي‌یابند اطراف آن را با قطعه سنگ‌هایی نظير نماي استوانه‌اي خود بقعه پوشش کرده‌اند.

در جانب غرب نيز در چند دهه پيش شبستان مستطيل شکلي ساخته‌اند که همچنان قسمتي از ديوار بدنه استوانه‌اي شکل بقعه در آن ديده مي‌شود؛ در نماي بخش مرکزي در زير گنبد در دو رديف نخست با آجرهاي لعاب‌دار و در بالاي آن به بلندي 80 سانتی‌متر با کاشي هفت‌رنگ و نگاره‌هاي گياهي، بدنه يا گردني گنبد تزئين شده است؛ در صحن چند قبر قديمي هنوز برجای‌مانده است که دو سنگ‌قبر با تاریخ‌های 1140 و 1183 هـ.ق شناسایی‌شده است.

اين بقعه متبركه که تا چند دهه پیش در محوّطه گورستان محله پنبه ريسه قرار داشت در خيابان طالقاني، خيابان ملک‌آباد امروز شهر قزوين قرار دارد. حسینیه‌ای وسيع در قسمت غرب بناي بقعه و تعدادي زائرسرا نيز اخیراً در سمت غرب صحن بقعه براي رفاه حال زائران محترم احداث شده است.

امامزاده بی‌بی زبیده خاتون (س)

آستان مقدس امامزاده بی‌بی زبیده خاتون (س) از نوادگان موسی بن جعفر (ع) در محله بازارچه خیابان شهدا (سپه) قزوین واقع‌شده است. به اعتقاد اهالی مدفون در این بقعه از نوادگان امام موسی الکاظم (علیه‌السلام) و دختر آمنه خاتون (علیها السلام) است و برخی دیگر خفته در مزار را از نوادگان حضرت امام جعفرصادق (علیه‌السلام) می‌دانند.

بنای بقعه ساده و فاقد تزئینات بوده و دارای ضریح فلزی که با هنرمندی استاد پرورش ساخته‌شده بر روی مرقد مطهر است. در جانب شرقی صحن و بنای مسجد آن در قسمت شمال قرار دارد. حرم امامزاده عبارت است از چهارگوشه‌ای كه به كمك فیل پوش‌هایی كه از كف آغاز شده، پوشش آن انجام‌گرفته است. نمای مسجد، از جانب صحن، از زیبایی خاصی برخوردار است و از سه طاق‌نما با قوس نعل اسبی و ارسی‌های چوبی تشكیل یافته است.

در لچکی‌ها دارای تزئینات محفلی است، آجرهای سفالی دایره شکلی با نقش ستاره کار شده و روی جرزهای دو طرف طاق‌نماها نیز آجرهای نقش برجسته با طرح ترنج لوزی شکل به چشم می‌خورد؛ شبستان مسجد در وسط دارای سه ستون حجیم و استوار آجری است.

دو حسینیه در مجموع به مساحت 400 مترمربع در این آستان مقدس ایجاد شده است که حسینیه‌ اول به مساحت 200 مترمربع که در سال 80 در محل بقعه احداث و دومی در قسمت سرداب آن حضرت به مساحت 200 تحت عنوان زینبیه در سال 91 احداث شد. بنای این بقعه از دی‌ماه سال 1388 به‌طور کامل مورد مرمت، بازسازی و اجرای طرح توسعه در فازهای متعدد قرار گرفته است.

برگزاری مراسم شام غریبان سید سالار شهیدان در شب آخر عزاداری همه‌ساله در قزوین در آستان مقدسه بی‌بی زبیده خاتون (س) برگزار می‌شود و این آئین مذهبی در این بقعه در قزوین از شهرت خاصی برخوردار است.

امامزاده حلیمه و رحیمه خاتون (س)

بقعه متبرکه امامزاده حلیمه خاتون (س) منسوب به دختر گرامی موسی‌ بن جعفر (ع) در بخش مرکزی، شهر قزوین خیابان سلام گاه و خیابان بوعلی و در کوچه شهيد فرامرزي (زر گره كوچه) شیشه‌گرهای شهر قزوین واقع است. قبر امامزاده در سه‌طبقه با سنگ مرمر تزیین‌شده و بر روى سنگ‌قبر کتیبه ذیل حجاری‌شده است: هذا المرقد المنور و مضجع الشریف لبنتى الإمام موسى بن جعفر الصادق علیه‏السلام، السیدتین حلیمه خاتون و رحیمه خاتون سلام‏اللّه‏ علیها، دفنتا فى هذا المکان الشریف تاریخ الوضع فى سنة 1424 ه. ق.

بناى قبلى که از خشت و گل بود در سالیان قبل تخریب شد و بجاى آن بناى با شکوهى پی‌ریزی گشت که داراى گنبد، گلدسته، ایوان، ضریح و سرداب است. سیّد محمّد على گلریز درباره بناى قدیم آن چنین می‌نویسد: «حلیمه خاتون را دختر موسى بن جعفر علیه‏السلام مى‏دانند. بقعه آن در کوى در کوشک، انتهاى زرگره کوچه است و به محوطه‏اى مى‏پیوندد که سالیان پیش گورستان بود و اکنون در آنجا کسى را دفن نمى‏کنند و از صورت قبرستان خارج‌شده است. این مقبره در شمال محوطه گورستان متروک قرار دارد و داراى حیاط کوچکى است. خود آرامگاه داراى هیچ‌گونه تکلفاتى نیست.ساختمان آن از آجر و خشت و با گچ سفید شده و یک صندوق چوبى نیز در وسط است. کف حرم با آجر کاشى مفروش است. این بقعه هم داراى موقوفه‏اى نیست.»

بنای این بقعه سال 1377 در اجرای طرح جامع بازسازی شد و مرقد مطهر در سردابی به مساحت 70 مترمربع بوده که فضای درون آن به هنرهای کاشی‌کاری، آجرکاری و خوشنویسی تزئین شده است. ایوان بقعه رو به‌جانب جنوب غرب قرار دارد و توسّط سه پلکان از کوچه به مدخل آن راه مى‏یابد. این ایوان به ابعاد 4×20/2 و ارتفاع تقریبى 8 متر است که سراسر با کاشى‏هاى لاجوردى در زمینه گل‌وبوته و آیات قرآنى تزیین‌شده است. در پیشانى ایوان بر روى یک ردیف کاشى گره‏اى سبز با خط خوش نستعلیق نوشته‌شده: «بقعه متبرکه حضرت حلیمه خاتون علیه‌السلام سال 1377 ه. ش.»

در وسط اتاق مرقد، ضریح بسیار عالى از جنس آب‌طلا و نقره قرار دارد که بر روى سکوى 25 سانتی‌متری نصب‌شده و بر روى درِ آن متن ذیل قلم‌زنی شده است: «ضریح مطهر حضرت حلیمه خاتون بنت موسى بن جعفر که در چهارمین سالگرد پیروزى انقلاب اسلامى ایران به رهبرى قائد عظیم الشان امام خمینى (ره) در سال 1402 هجرى قمرى به همت هیأت امنا نصب گردیده قلم‌زنی على خسروانى، نجارى نعمت‌الله‏ حیدر زاده.»
حسینیه‌ای به وسعت 170 مترمربع در قسمت شرقی حرم احداث شده و تزئینات آن به‌ویژه کتیبه فوقانی دورادور بنا با اشعاری فارسی که با خط نستعلیق بر روی کاشی‌های خشتی آبی‌رنگ نوشته‌شده است، در خور توجه است.

مقبره حلیمه خاتون مربوط به دوره قاجار در تاریخ ۱۱ مرداد ۱۳۸۴ با شمارهٔ ثبت ۱۲۵۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

رقیه ملاحسنی، خبرنگار ایسنا منطقه قزوین


انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: