• چهارشنبه ۲۵ بهمن ماه، ۱۳۹۶ - ۰۹:۱۰
  • دسته بندی : فرهنگی و هنری
  • کد خبر : 9611-3694-5
  • خبرنگار : 59021
  • منبع خبر : گزارش

بررسی آلزایمر گیشه برای زنان انقلابی؛

«زیر سقف دودی» سینما «جای امن» برای زنان نیست

خلق آثار هنرمندانه و ارزشمند در حوزه فیلم‌سازی یکی از عواملی است که می‌تواند زوایای پنهان حضور بانوان انقلابی را به‌خوبی به نسل چهارم و پنجم که آن دوران را از نزدیک درک نکرده‌اند، نشان دهد اما تاکنون قدمی هر چند کوتاه برای این سوژه بکر و مهم برداشته نشده است.  

به گزارش ایسنا منطقه قزوین، سیمرغ سی و ششمین جشنواره فجر با معرفی برگزيدگان به پرواز درآمد اما آنچه ذهن مرا به‌عنوان یک مخاطب به خود مشغول کرد گم‌گشته‌ای به نام «فیلم‌سازی برای زنان انقلابی پیش از انقلاب» بود که با گذشت چهار دهه از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی نسبت به آن غفلت بسیاری شده است. 

قدرت فرهنگ‌سازی و برجسته کردن مفاهیم مختلف در سینما بسیار پررنگ است حال باید دید جایگاه زنان انقلابی و فعال در عرصه‌های مختلف انقلاب اسلامی به‌ویژه پیش از پیروزی ملت، در گیشه سینماهای کشور چگونه است. در این گزارش این موضوع موردبررسی قرار گرفته است. 

زنان دوشادوش مردان در انقلاب سهیم‌اند

بی‌شک در شکوه و عظمت درخت تنومند انقلابی اسلامی عوامل مختلفی از جمله حضور بانوان را می‌توان به عینه مشاهده کرد که شانه‌به‌شانه مردان و مبارزان انقلابی در صحنه حاضر بوده و برای پیروزی و اعتلای تفکر بزرگ انقلاب اسلامی تلاش کردند. 

«معصومه مرادیان» مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری قزوین می‌گوید: در تاريخ رد پای پررنگ زنان ايرانی كه الگوهايی چون حضرت زهرا(س) و حضرت زينب(س) را دارند می‌توان به‌وضوح مشاهده کرد که مادران و همسران شهدا و رزمندگان ما به‌تبع همان الگوها اسوه‌های صبر و مقاومت هستند.

«آرزو یارکه سلخوری» کارشناس ارشد مدیریت رسانه هم تأکید می‌کند: در بین زنان فعال انقلابی الگوهای فراوانی داریم که همچنان گمنام هستند. هنوز هیچ‌یک از آثار هنرمندان به‌جز چند اثر انگشت‌شمار در حوزه سینما به داستان‌ زندگی زنان انقلابی و فعال در عرصه دفاع مقدس که رو به فراموشی است به‌طور مستقیم نپرداخته‌اند. 

«لیلا رضایی» مسئول جامعه بسیج زنان سپاه صاحب‌الامر(عج) استان قزوین نیز نقش زنان در پیروزی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس را بی‌بدیل دانسته و می‌گوید: اگر همراهی، پشتیبانی، تربیت دینی و انقلابی زنان نبود حماسه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس به این زیبایی خلق نمی‌شد چرا که زنان جامعه ما دوشادوش مردان در راه عزت و اعتلای نظام جان‌فشانی و فداکاری کردند و با گذشت از جان، مال و فرزندان خود سعی کردند تا انقلاب در برابر دسیسه‌های دشمنان مصون نگه‌داشته شود.

قدم زدن لنگ‌لنگان سینمای حوزه زنان در حوزه انقلاب اسلامی 

هنر سینما هر چند لنگ‌لنگان و گاه نفس‌زنان به پیروی از شرایط حاکم بر جامعه متحول شد و پرده سینماهای کشور جای خود را به فیلم‌های مناسب و سازگار و با ارزش‌های اخلاقی داد هر چند در این میان آثاری متناقض و متعارض با سیره انقلابی نیز دیده می‌شود.

«گیتی باقری» نویسنده و کارگردان قزوینی، سينما را به‌عنوان ابزاری منحصربه‌فرد برای بيان و سامان بخشی مسائل زندگی دانسته و می‌گوید: سینما می‌تواند از زندگی ابهام‌زدایی كرده و با انتقاد به زبانی هنری آن‌ها را بازنمايی کند. با مقايسه فیلم‌های سينمايی قبل و بعد از انقلاب اسلامی دریافت می‌شود كه مضامين و محتوای اصلی بيشتر فیلم‌های بعدازاین تاريخ در ارتباط با موضوعات زنان متفاوت شده است. 

این استاد دانشگاه با بیان اینکه در دوره قبل و بعد از انقلاب اسلامی حضور زن دارای تفاوت‌هایی در مضامين و محتوا بوده و تغييرات و تحولات چشمگيری داشته است، تصریح می‌کند: اين تغييرات در موارد مختلفی چون ميزان حضور زنان در فیلم‌ها، كيفيت مشاغل، نوع پوشش، مهارت‌های فردی، مضامين دیالوگ‌ها، ميزان تحصيلات، اعتقادات، زبان، حل مشكلات شخصی و خانوادگی بوده است. نتيجه كلی اينكه تغيير در سیاست‌گذاری‌های فرهنگی در سينمای ايران باعث شکل‌گیری گونه متفاوتی از بازنمايی زن در فیلم‌های پس از انقلاب اسلامی‌شده است. 

«زهرا عبدالهی» نویسنده و فعال فرهنگی نیز نقش زنان دفاع مقدس در قاب سینما را در ابعاد مختلف قابل‌بررسی دانسته و بیان می‌کند: نقش همسران شهدا، مادران شهدا و زنانی که خودشان لباس رزم می‌پوشیدند و در جبهه‌های حق علیه باطل برای دفاع از ایران سلامی مبارزه می‌کردند از ابعاد متفاوت قابل بررسی است اما باید دید در سینمای ایران به‌جز مواردی انگشت‌شمار چه میزان به ابعاد چنین شخصیت‌هایی پرداخته شده است؟ 

«آرزو یارکه سلخوری» می‌گوید: اگر یک نگاه کلی به سینمای قبل از انقلاب و بعد از انقلاب بیندازیم خواهیم دید زنان و نقش تأثیرگذار آنان در وقایع جامعه و پایبندی خانواده همواره نادیده گرفته شده است و تنها آثار انگشت‌شماری آن‌طور که باید و شايد به زنان پرداخته‌اند؛ در واقع نقش واقعی زنان در سینمای ایران خالی است.

وی ادامه می‌دهد: قبل از انقلاب نگاه سینما به زنان صرفاً جنبه فانتزی داشت و اغلب نقش زنان به‌صورت ابتذال نشان داده می‌شد، در واقع زنان وسیله‌ای برای امیال جنسی مردان بودند. در همان زمان نیز روشنفکرانی علیه این موارد اعتراض کردند و که باعث شد تغییر رویه‌ای ایجاد شود  که زنان را از ابتذال جدا کرد. در واقع در آن دوران نیز نقش اجتماعی زنان نادیده گرفته شد.

این کارشناس ارشد مدیریت رسانه عنوان می‌کند: سینما باید به درجه‌ای از غنای مضمونی و تصویری برسد که بتواند فهرستی کامل و کم نقص از نوع انعکاس نقش زنان فعال قبل از انقلاب و در دوران دفاع مقدس بر پرده سینما ارائه كند.

غبار فراموشی بر سوژه بکر زنان انقلابی در سینمای ایران

بر کسی پوشیده نیست که حتی بی‌تفاوت‌ترین افراد جامعه وقتی حقایقی در مورد زوایای انقلاب اسلامی می‌شنوند به دلیل فطرتی که دارند واکنش خوبی از خود نشان داده و اعتراف می‌کنند باید قدرشناس تمام کسانی باشیم که در راه پیروزی انقلاب مردمی بر پایه ارزش‌های اسلامی از جان و مال و عزیزان خود گذشتند. 

«گیتی باقری» با اشاره به نبود آثار مناسب برای بانوان انقلابی در حوزه سینما تأکید می‌کند: در سینمای ایران چه در حوزه‌ داستانی و چه در حوزه‌ی مستند درباره زنانی که در انقلاب تأثیرگذار بوده‌اند کم‌کاری شده است. در تاریخ انقلاب ایران زنان زمینه‌ساز و به وجود آورنده جریان‌ها، کمیته‌ها و رخدادهای بوده‌اند وتأثیر زیادی در سرعت بخشیدن به جریان انقلاب داشته‌اند. ولی فیلم‌های اندکی با موضوع فعالیت‌ها و شخصیت‌های زنان در انقلاب تهیه و پخش شده است. 

این کارگردان قزوینی به فیلم مستند «بانو قدس ایران» به کارگردانی «مصطفی رزاق کریمی» و تهیه‌کنندگی مؤسسه عروج فیلم که در سی و ششمين جشنواره فیلم فجر حضور داشت، اشاره می‌کند و می‌گوید: این فیلم جزء معدود فیلم‌های است که با نگاهی متفاوت به زندگی «خدیجه ثقفی» معروف به «قدس ایران» در شصت سال زندگی مشترک با «سید روح‌الله موسوی خمینی(ره)» پرداخته است. فیلم روایتی از زندگی بانو «خدیجه ثقفی» است که فارغ از تجربه‌های مرفه کودکی و نوجوانی، شصت سال زندگی در کنار مردی طوفانی را تجربه کرد و تا به آخر همراه ایشان بود.

«زهرا عبدالهی» نویسنده و فعال فرهنگی هم معتقد است: جای خالی پرداختن به زنان فعال انقلابی همچنان در سینمای ایران مشهود است، اگر چه در سال‌های پس از پیروزی انقلاب تا اوایل دهه 70 فیلم‌هایی همچون «بایکوت» و «جای امن» در سینمای ایران ساخته شد که وجه مثبت زن مبارز انقلابی را به تصویر کشید اما هیچ‌گاه این حرکت‌های کوتاه نتوانست آن‌چنان که بایدوشاید رسالت خویش را در قبال زنانی فعال انقلابی چون «مرضیه حدیدچی دباغ» که لقب مادربزرگ انقلاب را گرفته است، ادا کند.

وی ادامه می‌دهد: در سال‌های اخیر فیلم‌هایی مانند «سیانور» به روایت زنان مبارز پرداخته است اما زنان مبارز این فیلم به لحاظ ایدئولوژی خط فکری مخالفی با زن مسلمان داشتند و در واقع در این فیلم زن مبارز چپ‌گرا به تصویر کشیده شده است.

عنصر جدایی‌ناپذیر بانوان دوران دفاع مقدس در پرده سینما غریبند

هر چند رویکرد اصلی در این گزارش بررسی پرداخت سينمايی به زنان فعال انقلابی است، اما در بین آثار تولیدی با محتوای انقلابی می‌توان آثاری هر چند قلیل را با موضوع زنان دوران دفاع مقدس مشاهده کرد. 

یک جستجو ساده در این حوزه نشان می‌دهد در آشفته‌بازار هنر هفتم، نوع پرداخت سینمای دفاع مقدس به زن اجتماعی است. مثل نشان دادن تأثیر جنگ بر احساسات و زندگی یک زن. این نگاه اگر چه ارزشمند اما نگاهی ضمنی به زن و هویت اوست. انگار او در بستر اصلی نیست و فقط ترکش حوادث به او اصابت می‌کند در حقیقت زن را نه در بطن جنگ بلکه پس از جنگ روایت می‌کنند!

ثریا قاسمی بازیگر پیشکسوت و برجسته کشور نیز در مصاحبه‌ای به این کم‌کاری اشاره می‌کند و می‌گوید: متأسفانه در طول تمامی این سال‌ها سینما و تلویزیون ما آن‌چنان که باید به نقش و جایگاه مادران و همسران و کلاً خانواده شهدای هشت سال دفاع مقدس نپرداخته‌اند. معتقدم که پرداختن به چنین موضوعاتی جزو ضروریات است و ما نباید هیچ‌گاه این قبیل موضوعات را که جای پرداخت دراماتیک دارند در تولید آثار سینمایی و تلویزیونی فراموش کنیم.

حضور زن در سینمای دفاع مقدس را بیشتر در فیلم‌های رسول ملاقلی پور مانند«هیوا»، همچنین، فیلم‌های«عبور» کمال تبریزی، «برج مینو»، و... شاهد بودیم و این نگاه امروزه در فیلم‌هایی چون شیار 143 و ویلایی‌ها ادامه یافته است.

«زهرا عبدالهی» تصریح می‌کند: به تصویر کشیدن زنان در دفاع مقدس هم مانند زن مبارز انقلابی ابتر مانده است. مگر چقدر در سینمای ایران فیلم‌هایی مانند «کیمیا»، «شب‌به‌خیر فرمانده»، «نجات‌یافتگان (سفر به چزابه)»، «شیار 143» و «ویلایی‌ها» داریم که با همه کمی و کاستی‌هایشان هویت زنان درگیر در دفاع مقدس را به نمایش درآورده‌اند؛ اکثر قریب به‌اتفاق فیلم‌های دفاع مقدس به‌صورت حاشیه‌ای به حضور و نقش زنان در جنگ تحمیلی پرداخته است؛ مادران و همسران شهدا در فیلم‌های دفاع مقدس تنها وظیفه بدرقه و استقبال همسران و پسرانشان را به عهده داشتند در صورتی که اگر با نگاه جدیدی به چنین شخصیت‌هایی پرداخته می‌شد در روزگار کنونی شاهد افول زن در سینما نبودیم.

«یارکه سلخوری» با اشاره به نقش زنان بعد از انقلاب در سینما عنوان می‌کند: علی‌رغم اینکه زنان در دوران دفاع مقدس نقش‌های مهم و اثرگذاری داشتند اما در این حوزه آن‌طور که باید به نقش و جایگاه زنان پرداخته نشده است، زنان در آثار جنگی در نقش بدرقه کنندگان شوهران و فرزندان برای رفتن به جبهه‌ها بودند و سینمای جنگ و مؤلفه‌های آن ناخودآگاه حضور مردان را در این ژانر پررنگ می‌کرد. زن در سینمای جنگ به‌عنوان امدادگر و پرستار در بیمارستان‌های صحرایی حضور داشتند و به زنان و مادران شهدا نیز نگاهی شعاری داشتند که در حد رفع تکلیف و اشاره بود و زنان در حاشیه نشان داده شده‌اند.

این فعال رسانه‌ای استان قزوین به آثار تولیدی در سال‌های اخیر با ژانر دفاع مقدس همچون «شیار 143» و یا «بوسیدن روی ماه»، اشاره و بیان می‌کند: جایگاه مادر، همسر و فرزند شهید و انتظار مادران شهدا در این فیلم‌ها به خوبی به تصویر کشیده است، هر چند در حال حاضر که بیش از 20 سال از پایان جنگ تحمیلی می‌گذرد. سینمای ایران نتوانسته تصویر روشن و کاملی از نقش زن در دفاع مقدس به‌عنوان همسر و مادر شهید، آزاده و مفقودالاثر ارائه کند و حرف‌های ناگفته زیادی باقی‌مانده است.

سخن آخر؛ سیمرغ‌های واقعی در انتظار خلق آثار با موضوعیت بانوان انقلابی

آحاد مردم به‌ویژه نسل نوجوان و جوان که آینده دار انقلاب اسلامی هستند و آن دوران را درک نکرده‌اند، بايد نقش و جایگاه انقلابیون به‌ویژه بانوان فعال انقلابی را درك كنند؛ لذا نیاز است هنرمندان و کارگردانان سینما به این عرصه عظیم و مهم نیز نگاهی نو داشته و با بازگو کردن ابعاد گسترده‌ روایت این شیرزنان باصلابت، مقاوم و مسلمان ایرانی برای پاسداری از کیان جامعه اسلامی دِین خود را به عرصه هنر انقلابی ادا کنند، دینی که به گردن تک‌تک ماست. 

در پایان باید گفت که سینما، بیانگر فرهنگ هر ملتی است و چه خوب است که ما خود را همان‌طور که هستیم با قهرمانان واقعی خود به دنیا معرفی کنیم، مردان و به‌ویژه زنان قهرمانی‌ كه در تاریخ انقلاب به‌وفور دیده می‌شوند؛‌ ولی‌ در سينمای‌ ايران جای‌ پرداختن به تک‌تک سینه سوختگان نظام و انقلاب اسلامی چون «مرضیه حدیدچی دباغ» و «رقیه رضایی» از شیرزنان قزوینی خالی است. 

پیشنهاد ما به نهادهايی‌ مانند بنیاد سینمایی فارابی یا انجمن سینمای دفاع مقدس که نقش حمایت‌کننده در سینما دارند این است که این مقوله مهم را موردتوجه قرار دهند چرا که جای کار بسیاری برای به تصویر کشیدن داستان‌های ناگفته و ابعاد پرداخته نشده در رابطه با زنان انقلابی وجود دارد که فیلم‌سازان می‌توانند به آن‌ها بپردازند؛‌ اميد است در آینده نزدیک شاهد آثار برجسته در این خصوص و پرداختن به کاراکتر زنان انقلابی در سینمای‌ ايران باشیم. 

گزارش از رقیه ملاحسنی خبرنگار ایسنا در قزوین 

انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: