• چهارشنبه ۱ فروردین ماه، ۱۳۹۷ - ۱۱:۵۳
  • دسته بندی : اجتماعی
  • کد خبر : 9612-9290-5
  • خبرنگار : 59006
  • منبع خبر : گزارش

نگاهی به آيين‌های سنتی نوروز در قزوين؛

نوروزی که همدلی‌اش فراموش‌شده است

اگر نگاهی به آداب‌ورسوم قزوین در ایام نوروز بیندازیم شاهد همدلی و صمیمت مردم در استقبال از نوروز خواهيم بود، نوروزی که با فراموش‌شدن این آداب دیگر همدلی را به همراه ندارد.

به گزارش ایسنا منطقه قزوین، سال‌ها می‌گذرد که دیگر بهار رنگ و بوی قدیم خود را ندارد و مردم به‌قدری درگیر تجملات شده‌اند که آداب‌ورسوم مهم و کهن خود را فراموش کرده‌اند، امروزه نو شدن سال را با نو شدن وسایل خانه می‌شود فهمید و دیگر خبری از دورهمی‌های دوستانه قدیم نیست، در این گزارش برخی از آداب قزوین که به فراموشی سپرده‌شده است را یادآوری می‌کنیم.

سال نو کوزه نو

علی‌اصغر یوسف گمرکچی قزوین‌شناس در این خصوص می‌گوید: درگذشته مردم قزوین برای استقبال از عید برنامه‌های مختلفی داشتند که ازجمله آن می‌توان به‌رسم سال نو کوزه نو اشاره کرد، به‌طوری‌که بعد از پایان چهارشنبه‌سوری مردم کوزه‌های قدیمی شکسته و ترک‌دار را به زمین می‌زدند و کوزه‌های نو می‌خریدند.

وی ادامه می‌دهد: در آن دوران مردم 2 چیز را مایه برکت می‌دانستند «سفره نو، کوزه نو»؛ کوزه نو ریشه مذهبی دارد چراکه خوردن غذا و آب در ظرف ترک‌دار کراهت دارد بنابراین در این شب کوزه ترک‌دار را می‌شکستند و به استقبال نوروز می‌رفتند.

برای درست کردن شیرینی قندی باید بخندی

گمرکچی تصریح می‌کند: یکی از خصوصیات مردم قزوین این است که کارها را به‌صورت انفرادی انجام نمی‌دادند و همسایه و فامیل در کنار هم کارها را انجام می‌دادند، پختن شیرینی نیز به همین شکل بود به‌طوری‌که هرکس به سهم خود مواد لازم را تهیه می‌کرد و در پخت شیرینی به هم کمک كرده و درنهایت شیرینی را بین خودشان تقسیم می‌کردند.

وی می‌گوید: پختن شیرینی‌ها هم شیوه خاصی داشت مثلاً پخت شیرینی قندی حتماً باید با شادمانی همراه بود به‌طوری‌که نان قندی را در تنور می‌گذاشتند و خانم‌ها دایره می‌زدند و می‌خندیدند، چراکه معتقد بودند اگر نخندند و شادی نکنند شیرینی سفت و اگر بخندند شیرینی ترد می‌شود.

سمنوپزان مظهر همدلی و دوستی مردم قزوین

به گزارش ایسنا، آن روزها آداب‌ورسوم به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی‌شده بود که افراد و فامیل دورهم جمع می‌شدند و باهمدلی و همراهی کارها را انجام می‌دادند، همین امر سبب افزایش صمیمت بین فامیل و همسایه می‌شد صمیمیتی که با دوری از آداب‌ورسوم کمرنگ‌تر شده است.

رضا ارداقیان مردم‌شناس قزوینی نیز در این زمینه می‌گوید: یکی از آدابی که به‌واسطه آن زنان قزوینی به استقبال عید می‌رفتند سمنوپزان بود، در آن زمان خانه‌ها بزرگ بود و حیاط بزرگی داشتند یکی از اعضای محل متولی پخت سمنو می‌شد و تمامی اهل محل که اغلب باهم نسبت فامیلی داشتند، در پخت سمنو مشارکت خود را اعلام می‌کردند.

وی ادامه می‌دهد: هرکدام از اهالی محل به میزان مشارکت گندم می‌آوردند یا پول می‌دادند که گندم خریداری شود، گندم را در ظروف خاصی مثل سبزه آب می‌دادند تا سبز شود اما قبل از اینکه جوانه بزند آن را جمع و پخت سمنو را شروع می‌کردند.

ارداقیان یادآور می‌شود: گندم‌های سبز شده را در هاون یا هونگ‌های چوبی به نام «کویین» می‌کوبیدند، کویین مختص این کار بود به‌طوری‌که تنه درخت را سوراخ کرده بودند و سبزه‌ها را داخل آن می‌کوبیدند و آب این سبزه‌ها که جوانه‌زده بودند درمی‌آمد سپس آن را صاف كرده و از آن آب برای پختن سمنو استفاده می‌کردند.

وی تأکید می‌کند: در آن روز خاص ظرف‌های بزرگی با نام «تیان» اجاره می‌کردند ظرفی مثل نیم‌کره که با دیگ و قابلمه فرق داشت، ظرف را بر روی اجاقی که با آجر درست‌شده بود و سوختش هیزم بود قرار می‌دادند، برای پخت سمنو آب سبزه را می‌ریختند داخل تیان معمولاً پختش را شب شروع می‌کردند که تا فردا صبح ادامه داشت.

این مردم‌شناس قزوینی می‌گوید: پخت سمنو معمولاً 15 روز مانده به عید شروع می‌شد و ویژگی مهمی که داشت این بود که همسایه‌ها و فامیل که باهم زندگی می‌کردند به‌صورت مشترک با همدلی پخت سمنو را انجام می‌دادند، مرحله مهم پخت سمنو زِرَه بُرُشتّه کردن بود که مرحله حساسی محسوب می‌شد و اگر در هم زدن غفلت می‌کردند سمنو ته می‌گرفت و تلخ می‌شد باید دقت می‌کردند که به نحو احسن انجام شود.

نوروز نو سال باشد مبارک، شمارا امسال باشد مبارک

گمرکچی می‌گوید: درگذشته مردم از تقویم استفاده نمی‌کردند و گاه‌شمار محلی داشتیم، برای استقبال از نوروز 3 گروه بشارت نوروز را می‌دادند که یک گروه حاجی‌فیروز بود که البته هنوز هم هستند، گروه دوم دو آقا بودند یکی قوی‌هیکل که خود را به شکل‌های مختلف شبیه غول درمی‌آورد و یکی هم ماسک‌ زنی زیبا به‌صورت می‌زد و موی مصنوعی می‌گذاشت که به این گروه «کوسه گلین» میفتند که با خواندن ترانه مردم را شاد و انعام دریافت می‌کردند.

وی ادامه می‌دهد: گروه سوم که مهم است گروهی تقریباً مذهبی به نام «نوروز نو سال» بودند، 2 یا 4 نفر به در خانه‌ها می‌آمدن و اشعار 4 بیتی می‌خواندند و مردم به آن‌ها انعام می‌دادند به‌طوری‌که یک نفر از آن‌ها این بیت را می‌خواند: «ای خانم‌باجی از ما نرنجی، برای ما بیار نون برنجی / ای خانم‌باجی از بالاخانه، برای ما بیار کشمش بی‌دانه» و بقیه افراد گروه به‌صورت همخوانی بیت «نوروز نو سال باشد مبارک، شمارا امسال باشد مبارک» را می‌خواندند، این گروه معمولاً از دامنه جنوبی یا شمالی البرز می‌آمدند و این مسئله را می‌شد از سبک شعر خواندنشان فهمید.

این قزوین پژوه تأکید می‌کند: اگر در شعر می‌گفتند کشمش بی‌دانه از دامنه جنوبی البرز آمده بودند و اگر می‌گفتند برای ما بیار هفت مرغانه از دامنه شمالی می‌آمدند.

تخم‌مرغ رنگ عیدی پدربزرگ‌ها به کودکان

رضا ارداقیان تصریح می‌کند: یکی دیگر از آداب‌ورسوم خاص قزوین تخم‌مرغ رنگ کردن بود، تخم‌مرغ رنگ می‌کردند و می‌فروختند، برخی از پدربزرگ و مادربزرگ‌ها عیدی به‌جای پول، تخم‌مرغ رنگ‌شده می‌دادند.

وی افزود: کودکان با این تخم‌مرغ‌ها بازی می‌کردند به‌طوری‌که یک نفر تخم‌مرغ خودش را در دست نگه می‌داشت و نفر بعدی با سر تخم‌مرغ را خودش می‌زد روی تخم‌مرغ طرف مقابل، تخم‌مرغ هرکدام که می‌شکست باید تخم‌مرغش را به آن‌کسی که تخم‌مرغش سالم است می‌داد.

به گزاش ایسنا، آنچه در همه این آداب‌ورسوم به چشم می‌خورد همدلی و مشارکت اهالی قزوین است که در مراسم‌های مختلف همواره مردم در کنار هم قرار می‌گرفتند، نادیده گرفته شدن این آداب‌ورسوم طی سال‌های گذشته سبب دوری مردم از یکدیگر شده است، خوب است که برای بیشتر باهم بودن این آداب را احیا کنیم.

گزارش از آرزو ياركه سلخوری خبرنگار ايسنا منطقه قزوين

انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: