• سه شنبه ۵ تیر ماه، ۱۳۹۷ - ۰۸:۳۸
  • دسته بندی : علمی و آموزشی
  • کد خبر : 973-893-5
  • خبرنگار : 59001
  • منبع خبر : گزارش

جزئیات تدوین سند آمایش علم و فناوری استان قزوین از زبان مجری پروژه

حمیدرضا مقصودی مجری پروژه تدوین سند آمایش علم و فناوری در استان قزوین جزئیات تدوین این سند را در گفت‌وگو با ایسنا تشریح کرد.

به گزارش ایسنا منطقه قزوین،
تدوین سند آمایش علم و فناوری، یکی از مهم‌ترین پروژه‌هایی است که در سال اخیر در دستور کار سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان قزوین قرار گرفت تا راهنمایی برای سیاست‌گذاری‌های کلان حوزه علم و فناوری استان باشد.

حمیدرضا مقصودی مجری پروژه تدوین سند آمایش علم و فناوری است که از طرف جهاد دانشگاهی استان قزوین مأموریت تدوین این سند را برعهده‌ گرفته است، در ادامه مصاحبه ایسنا منطقه قزوین با وی را می‌خوانیم.

ایسنا: در ابتدا درباره آمایش علم و فناوری توضیح دهید و اهمیت و کارکردهای آن را بیان کنید.

در ابتدا درباره آمایش سرزمین و به دنبال آن آمایش علم و فناوری توضیح می‌دهم. آمایش سرزمین، تنظیم روابط و کنش‌های متقابل بین عوامل انسانی، عوامل اقتصادی و عوامل محیطی یک منطقه به‌منظور ایجاد سرزمینی مبتنی‌بر بهره‌گیری بهینه و پایدار از استعدادهای انسانی و محیطی است. نقش آمایش در سـایر بـرنامه‌ریزی‌ها بـه صورتی است که تمام برنامه‌های توسعه اجتماعی و اقتصادی در سطوح مختلف جـغرافیایی متأثر از آن است.

در این میان، علم و فناوری به‌مثابه بخش تأثیرگذار و مهم در فرایند توسعه، می‌تواند با آمایش دقیق و برنامه‌ریزی مدون و پویا، پیشران رشد و توسعه منطقه و کشور قرار گیرد. دانش‌بنیان کردن اقتصاد کشور مبتنی بر سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی و همچنین پیاده‌سازی نظام نوآوری چه در سطح ملی و چه در سطح منطقه‌ای و محلی، مستلزم آمایش جامع علم و فناوری در مناطق مختلف کشور است.

آمایش علم و فناوری در سطح استانی، اساساً در راستای شناخت ظرفیت‌ها و فرصت‌ها و همچنین شناسایی عدم تقارن‌ها، عدم‌تعادل‌ها میان امکانات و نیازهای هر منطقه صورت می‌گیرد و با ترسیم قیود و امکانات و انعکاس دقیق مزیت‌ها و نیازهای منطقه‌ای، زمینه را برای تحقق اهداف نظام سیاست‌گذاری علم و فناوری در سطح کلان و ملی فراهم می‌کند. آمایش علم و فناوری ابزاری سودمند برای مدیریت پژوهشی استان‌ها محسوب می‌شود.

ایسنا: در تدوین سند آمایش علم و فناوری استان قزوین از چه نظریه یا رویکردی بهره گرفته شده است.

در این سند بر آن بوده‌ایم که از رویکرد منطقه‌ای در توسعه علم و فناوری بهره گیریم. رویکرد منطقه‌ای به مقوله پیشرفت علمی و فناورانه، به دنبال مکانیسم‌هایی درون‌زا برای رشد و پیشرفت مداوم و پایدار است. تأمین نیازهای علمی و  منطقه‌ای و ایجاد تعادل و تقارن در مناطق مختلف کشور، می‌تواند با تقویت زیرساخت‌های علمی و فناورانه، منجر به ارتقا نظام علم‌وفناوری در کل کشور و افزایش رقابت‌پذیری میان مناطق و نهایتاً ایجاد توازن سراسری در بخش‌های مختلف دانش‌بنیان کشور گردد و زمینه را برای همکاری علمی و فناورانه میان مناطق مختلف فراهم کند.

نگاه منطقه‌ای به مقوله پیشرفت فنی این حُسن را دارد که با توجه به وضعیت هر منطقه، به‌دنبال مکانیسم‌هایی درون‌زا برای رشد و پیشرفت مداوم و پایدار است. تأمین درون‌زای نیازهای منطقه‌ای و ایجاد توازن درون‌زا در مناطق مختلف کشور، می‌تواند با تقویت زیرساخت‌های علمی و فناورانه، منجر به مقاوم‌سازی ساخت درونی نظام علم‌وفناوری در کل کشور و افزایش رقابت‌پذیری میان مناطق و نهایتاً ایجاد توازن سراسری در بخش‌های مختلف دانش‌بنیان کشور شود.

سند آمایش علم‌وفناوری در یک استان چنانچه در شبکه‌ای هماهنگ با دیگر مناطق کشور و با تکیه‌بر مبنای صحیح در اولویت‌گذاری و ارزیابی بخش‌ها و مراکز دانش‌بنیان تدوین شود، می‌تواند راهنمای این پیشرفت علمی و فناورانه شود. امروزه کشورهای پیشرو نیز با برنامه‌ریزی‌های گسترده ملی و منطقه‌ای، تلاش می‌کنند موانع موجود در مسیر گسترش علم و فناوری را تقلیل دهند تا خود را از چرخه مصرف‌زدگی و وابستگی فنی خارج سازند؛ این امر نیازمند تدوین برنامه‌ها و سندهای تحول فنی در مقیاس‌های مختلف ملی، منطقه‌ای، سازمانی و بنگاهی است.

ایسنا: چه شد که استان قزوین به‌دنبال تدوین سند آمایش علم و فناوری رفت و اجرای این پروژه را به شما واگذار کرد؟ اکنون در چه مرحله‌ای از پروژه هستید.

استان قزوین به دلیل قرارگیری در منطقه مرکزی کشور و برخورداری از فرصت‌های مختلف در حوزه‌های خدماتی، صنعتی و کشاورزی، ظرفیت آن را دارد که با اتخاذ الگویی هدفمند و هماهنگ با کل کشور، در مسیر پیشرفت علم و فناوری گام مهمی بردارد.

به همین خاطر سند آمایش علم‌وفناوری چنانچه در شبکه‌ای هماهنگ با اسناد و نظامات برنامه‌ریزی بالادستی و اسناد و فرایندهای توسعه دیگر مناطق کشور و با تکیه‌بر مبنای صحیح در اولویت سیاست‌گذاری بخش‌ها و مراکز دانش‌بنیان استان قرار گیرد، می‌تواند راهنمای پیشرفت علمی، فناورانه و به دنبال آن پیشرفت اقتصادی استان شود. رصد و ارزیابی وضعیت علم و فناوری و بنگاه‌ها و مراکز دانش‌بنیان در استان و ارائه مبنایی برای ارزیابی، اولویت‌بندی، جهت‌دهی و حمایت از فعالیت‌های علمی و فناورانه نیازمند تدوین این سند و طراحی گام‌های اجرایی و عملیاتی برای تحقق آن بوده است.

ایسنا: به لحاظ قانونی آیا استان‌ها موظف‌اند این سند را تنظیم کنند.

یکی از وظایف کارگروه تخصصی آموزش، پژوهش، فناوری و نوآوری در هر استان تدوین و به‌روزرسانی سند آمایش علم و فناوری استانی عنوان‌شده است و تدوین این سند بر عهده سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی قرارگرفته است، بر این اساس و با طرح‌ریزی فرایند تدوین سند آمایش علم و فناوری استان قزوین در کمیته برنامه‌ریزی استان و با تلاش‌های کارگروه تخصصی آموزش، پژوهش، فناوری و نوآوری استان، کار تدوین سند آمایش علم و فناوری از سال ۱۳۹۶ آغاز شد.

پس از فراخوان این کارگروه به مراکز علمی و دانشگاهی و ارسال چندین طرح نامه به کارگروه، طی داوری‌های متعدد، طرح نامه ارسالی جهاد دانشگاهی استان قزوین به‌عنوان طرح نامه برتر برگزیده شد و طی مصوبه این کارگروه اجرای این طرح پژوهشی به جهاد دانشگاهی استان قزوین سپرده شد.

به فضل الهی پس از ارائه سه گزارش پیشرفت پروژه، ویراست اولیه گزارش نهایی پروژه تدوین سند آمایش علم و فناوری استان قزوین هم‌زمان با همایش ملی آمایش علم و فناوری در استان قزوین به کارگروه مربوطه، هیئت نظارت و ارزیابی و مسئولین استانی ارائه شد و اکنون منتظر جواب ارزیابی‌ها هستیم تا فرآیند تدوین سند پایان پذیرد.

ایسنا: با توجه به جدید بودن موضوع و نبود روش‌شناسی معمول و شناخته‌شده در این عرصه و نیاز به تحقیق و پژوهش و حتی ابداع و نوآوری در روش‌شناسی چنین پروژه‌ای، در صورت امکان توضیح اجمالی در مورد روش‌شناسی پروژه تا رسیدن به سند آمایش نهایی ارائه دهید.

البته روش‌شناسی این پژوهش بسیار پیچیده و فنی است که تلاش می‌کنم در چند جمله و به‌طور بسیار اجمالی نکاتی را در این زمینه عرض کنم. این پژوهش بر اساس نظریات مطرح‌شده در نسل شبکه‌ای نظام منطقه‌ای نوآوری طرح‌ریزی‌شده است.

در این رویکرد، در کنار عوامل فنی و دانشی برخاسته از نهادهای علم و نهادهای فناور، نمی‌توان اکانومی منطقه را در جهت‌گیری‌های نظام علم و فناوری نادیده گرفت. همان‌گونه که از تاریخ‌نگاری نظام‌های نوآوری منطقه‌ای مشخص است، توجه به گونه‌شناسی و تشخیص ویژگی‌های خاص در زیست‌بوم اقتصادی منطقه باید به‌عنوان یکی از ملزومات برنامه توسعه علم و فناوری استانی مدنظر قرار گیرد.

نظام منطقه‌ای نوآوری، به نقش نهادها در فرایند توسعه علم و فناوری در مقیاس منطقه‌ای توجه ویژه دارد. در این نظام بر تکمیل فرآیند یادگیری از طریق تعامل متقابل میان بازیگران اصلی صحنه علم و فناوری و نوآوری تأکید می‌شود. لذا مدل‌سازی اساسی در این رویکرد بر اساس مشارکت میان نهادهای مختلف از قبیل بنگاه‌ها و دانشگاه‌ها و مراکز فناور انجام می‌شود. بر این اساس، مدل‌سازی نظام علم و فناوری، گونه‌ای از نگاشت نهادی به‌شمار می‌رود.

مبتنی بر آنچه گفته شد، نظام علم و فناوری عبارت است از: «منظومه‌ای از ارتباطات شبکه‌ای میان سه دسته از نهادهای نظام نوآوری یعنی نهاد علم، نهاد فناوری و نهاد اقتصاد در مقیاس منطقه‌ای».

این منظومه در سند آمایش علم و فناوری استان قزوین، از ترسیم ارتباطات شبکه‌ای مبتنی بر منطق مجاورت میان سه دسته از نهادهای نظام نوآوری یعنی نهاد علم (اعم از دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و پژوهشکده‌ها)، نهاد فناوری (اعم از مراکز رشد، پارک‌های علم و فناوری و شرکت‌های دانش‌بنیان و مراکز تحقیق و توسعه صنعتی، کشاورزی و خدماتی) و همچنین اجزاء نهاد بازار در مقیاس منطقه‌ای حاصل می‌شود.

در سنجش درجه ارتباطات میان نهادهای سه‌گانه فوق در سند آمایش علم و فناوری استان قزوین از مفهوم مجاورت (Proximity) استفاده می‌شود. این مفهوم، می‌تواند با تبدیل به ماتریس مجاورت یا ماتریس انکشاف، کیفیت، چگالی و قدرت ارتباطات میان نهادهای مختلف در هر منطقه را به نحو روشنی تبیین کند. در پروژه آمایش، از حدود 200 متغیر اساسی در تنظیم ماتریس انکشاف بهره برده‌ایم.

ماتریس‌های انکشاف به‌کاررفته در این پژوهش، ابزارهایی برای شناسایی ارتباطات بین نهادهای علم، فناوری و اقتصاد در مناطق جهت ارزیابی پتانسیل‌های منطقه‌ای از قبیل اثرات دخالت‌های برون‌زا و پیامدهای آن بر تحقیق و توسعه و دیگر ابعاد اقتصادی و اجتماعی است.

با تبدیل ماتریس مجاورت نهادها به گراف مجاورت، وضعیت هرکدام از نهادهای علم، فناوری و نهادهای بازاری در نظام علم و فناوری استان، بصری‌سازی شده و فاصله‌های نهادها، تعداد ارتباطات و شدت ارتباطات به نمایش درمی‌آیند.

نهایتاً سیاست‌گذاری در حوزه علم و فناوری نیز مبتنی بر وضعیت این گراف‌ها در هرکدام از شهرستان‌های استان قزوین انجام‌شده است و مبتنی بر سناریوهای مختلفی، برنامه‌ریزی جهت رسیدن هرکدام از شهرستان‌های استان به وضعیت بهینه انجام‌شده است.

با توجه به این‌که تدوین این سند دستور کار تمام استان‌ها قرارگرفته است، اتقان این روش‌شناسی، قابلیت اجرای این روش در تمام استان‌های کشور نیز دارد تا درنهایت بتوان به سند آمایش علم و فناوری کشور دست‌یافت تا به کمک آن افق روشنی برای سیاست‌گذاران حوزه علم و فناوری کشور باز شود.

باید به این نکته نیز توجه داشت که غفلت از برنامه‌ریزی بر اساس «نظریه‌ای مبنایی» در جهت انتخاب و گسترش علوم و فناوری‌ها، نه‌تنها ظرفیت‌ها و فرصت‌های تاریخی موجود در یک منطقه و کشور را از بین می‌برد بلکه با تحمیل هزینه‌های زیاد به کشور، عملاً تأثیر مثبتی در پیشرفت کلی و فراگیر کشور به بار نخواهد آورد و چرخه عقب‌گرد را تقویت خواهد کرد. و در این روش‌شناسی به‌دقت تلاش کرده‌ایم از نظریه‌های بنیادین آمایشی (یعنی نظریه مجاورت) و نظریات بنیادین دانش اقتصاد (نظریه توازن و هم‌جواری در اقتصاد منطقه‌ای) و نظریات بنیادین حوزه سیاست‌گذاری علم و فناوری (نظریه شبکه‌ای در نظام منطقه‌ای نوآوری) استفاده کنیم.

ایسنا: در تدوین این سند از چه تخصص‌هایی بهره گرفته شده است.

موضوع آمایش سرزمین، موضوعی چند رشته‌ای است. در تدوین این سند نیز تلاش کرده‌ایم از متخصصین شاخه‌های مختلف علمی بهره بگیریم. لذا در تیم پژوهش، از متخصصین اقتصاد، اقتصاد منطقه‌ای، سیاست‌گذاری علم و فناوری، مدیریت استراتژیک، آینده‌پژوهی و حتی جغرافیا و نقشه‌برداری بهره گرفته‌ایم. در موارد متعددی نیز با حضور متخصصین مختلف به اعتبارسنجی یافته‌ها پرداخته‌ایم.

انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: