• دوشنبه ۷ آبان ماه، ۱۳۹۷ - ۱۰:۱۳
  • دسته بندی : فرهنگی و هنری
  • کد خبر : 976-4794-5
  • خبرنگار : 59008
  • منبع خبر : گزارش

ايسنا گزارش می‌دهد؛

«تعزیه» هنری آمیخته از شعر، موسیقی و نمایش

در اواخر دوره صفویه و اوایل دوره قاجار تعزیه به معنای امروزی در آمد؛ اواخر دوره قاجار به دلیل عدم‌حمایت محمدعلی و احمدشاه و نیز ورود نمایش امروزی به ایران، تعزیه رو به افول گذاشت و سپس در دوره پهلوی اول به‌کلی ممنوع و در دوره پهلوی دوم که سینما رواج یافت تعزیه کاملاً تعطیل شد ولی خوشبختانه پس از انقلاب اسلامی برای احیای این هنر تلاش‌هایی صورت گرفت که امید است این اقدام تداوم پیدا کند.

به گزارش ایسنا منطقه قزوین، تعزیه در لغت به معنای سوگواری است، برخی معتقدند ریشه تعزیه، ایرانی است و به سه هزار سال پیش و سوگ سیاوش بازمی‌گردد، اما آنچه به واقعیت نزدیک‌تر است نگاه کسانی است که معتقدند تعزیه دقیقاً از بعد از واقعه عاشورا آغاز شد.

در اواخر دوره صفویه و اوایل دوره قاجار تعزیه به معنای امروزی در آمد. در عصر قاجار پادشاهان، تجار و بزرگان از ساخت تکیه‌ها و حسینیه‌ها برای اجرای تعزیه حمایت کردند به‌طوری‌که تکیه 2000 نفری «دولت» به همین منظور در آن دوران ساخته شد.

اواخر دوره قاجار به دلیل عدم‌حمایت محمدعلی و احمدشاه و نیز ورود نمایش امروزی به ایران، تعزیه رو به افول گذاشت و سپس در دوره پهلوی اول به‌کلی ممنوع و در دوره پهلوی دوم که سینما رواج یافت تعزیه کاملاً تعطیل شد ولی خوشبختانه پس از انقلاب اسلامی برای احیای این هنر تلاش‌هایی صورت گرفت که اميد است این اقدام تداوم پیدا کند.

یوسف گمرکچی کارشناس و پژوهشگر قزوینی درباره تعزیه در دوره پهلوی دوم می‌گوید: در اوایل دوره پهلوی دوم دهه 1320 تا 1330 کسی حق بر تن کردن لباس تعزیه را نداشت و به همین جهت تعزیه‌ها با لباس شخصی برگزار می‌شد که به این مدل برگزاری شبیه‌خوانی می‌گفتند و همین امر موجب شد تا در دهه‌های آینده مردم تعزیه را با شبیه‌خوانی اشتباه گرفته و بر تعزیه نام شبیه‌خوانی نیز بنهند.

گمرکچی اضافه می‌کند: در جلوی دسته‌های عزاداری افرادی خود را شبیه مظلومین کربلا می‌کردند و این هنر گذشتگان بود که با امکانات محدود به‌صورت نمادین شهدا را تشبیه می‌کردند؛ به این هنر شبیه‌خوانی می‌گویند.

قزوین قطب تعزیه ایران

قزوین یکی از قدیمی‌ترین صاحب‌منصبان تعزیه‌خوانی در تاریخ ایران است و از دوران قاجار تاکنون تعزیه‌خوانان قزوینی با پیشی گرفتن از سایر تعزیه‌خوانان همواره در تکایا و حسینیه‌های منتسب به دولت به تعزیه‌خوانی پرداختند.

محمدحسن سلیمانی پژوهشگر قزوینی دراین‌باره اظهار می‌کند: تعزیه یکی از مراسم‌های استان قزوین است که خاستگاه 400 ساله دارد و قزوین از دیرباز قطب تعزیه بوده است، تعزیه ازجمله آیین‌هایی بود که در آن دوران در قزوین اوج گرفت، در این هنر از عنصر نمایشی بهره گرفته‌شده تا صحنه کربلا را به‌منظور پاسداشت وقایع عاشورا به نمایش بگذارند.

وی ادامه می‌دهد: ازجمله شاخص‌ترین تعزیه‌خوانان قزوینی می‌توان به ملاعبدالکریم جناب قزوینی، جواد دواتگر، ابوالحسن اقبال آذر، ابوالقاسم آذری‌فر، رمضان رنگرز و حبیب‌الله اسبمردی اشاره کرد که همواره در تکایای دولت وقت به تعزیه‌خوانی می‌پرداختند.

گمرکچی دراین‌باره می‌گوید: معروف‌ترین تکیه در قزوین برای اجرای تعزیه در خانه شهیدی بود که در محله آخوند قرار داشت؛ از دیگر تکیه‌ها می‌توان به بازارچه آقا معصوم و آقا کبیر اشاره کرد که معمولاً کسبه‌ها آن‌ها را به راه می‌انداختند؛ اما در حال حاضر معروف‌ترین تعزیه در قزوین در روستای «حصار خروان» برگزار می‌شود.

سنگ تمام شاعران برای سرودن اشعار تعزیه

محمدعلی حضرتی‌ها مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان قزوین درباره زیبایی‌شناسی شعر تعزیه می‌گوید: اساساً گویندگان تعزیه شاعر تلقی نشده و بیشتر با عنوان سراینده یعنی داستان‌پرداز معرفی می‌شوند؛ درواقع شاعرانی مانند یغمای جندقی و بیدل قزوینی رگه‌هایی از تعزیه در شعرشان وجود دارد.

وی اضافه می‌کند: بررسی گفتگوهای تعزیه نشان داده است زمانی که پای توصیف به میان می‌آید عناصر شعری، زبان را شاعرانه و قطعه را لطیف می‌کند و هنگامی‌که به داستان بازمی‌گردیم زبان کاملاً نظم می‌شود.

به گزارش ایسنا علی‌رغم تمامی عیوبی که ممکن است در بعضی نسخه‌های تعزیه در وزن یا قافیه وجود داشته باشد، به‌یقین می‌توان گفت سرایندگان تعزیه کسانی بوده‌اند که از تمامی ذوق و قریحه خود استفاده کرده‌اند و ازاین‌جهت دیگر شاعران متوسط نیستند چراکه صرفاً در پی نقل داستان نیستند.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و  گردشگری استان قزوین با اشاره به موسیقی اشعار تعزیه اضافه می‌کند: نکته دیگر در بحث زیبایی‌شناسی شعر تعزیه این است که در شعر تعزیه هم گردش موسیقایی را به انواع مختلف داریم و هم اوزان دائماً تغییر می‌کند و این با ریتم اجرای تعزیه همراه است، در ضمن گردش فرمیک شعری نیز  وجود دارد یعنی ممکن است تعزیه با غزل شروع شود و در پایان به رباعی یا دو بیتی برسد، اما وقتی یک شخصیت از رباعی استفاده می‌کند، نقش مقابل هم رباعی و دقیقاً همان وزن و قافیه را به کار می‌برد.

حضرتی خاطرنشان می‌کند: پایه و اساس تعزیه بر ایجاز است اما در عرصه کلام به سراغ اطناب رفته و اشعار بسیار طولانی است و طولانی بودن مجالس تعزیه نیز به خاطر همین توالی ابیات است.

گمرکچی نیز با اشاره به موسیقی تعزیه می‌گوید: خمیرمایه موسیقی قزوین موسیقی تعزیه است چراکه مخالف‌خوان، امام حسین(ع) و واقعه جنگ کربلا هر کدام با یک دستگاه موسیقی متفاوت اجرا می‌شود.

به گزارش ایسنا کم‌سوادی جامعه درگذشته و سهولت به خاطر سپردن شعر نیز یکی دیگر از نکات استفاده شعر در تعزیه است و می‌توان گفت شعر تعزیه شعری مبتنی بر قریحه است که ممکن است شاعرانی ظاهراً کم‌سواد آن را سروده باشند اما همین شاعران به لحاظ پتانسیل شاعری بسیار پرمایه هستند.

حضرتی می‌گوید: امید است شاعران امروز با نگاه امروزی به سرودن نسخه‌های تازه‌ای از تعزیه روی بیاورند که هم قابلیت این را داشته باشد که بار معنایی این واقعه حقیقی را نقل کند و هم تعدادی از عبارات سخیف که بعضاً به دلیل ایجاد وزن و قافیه و یا نگاه قاجاری وارد شعر تعزیه شده است را حذف کند.

به گزارش ایسنا اگر چنانچه پیرایش‌های وزنی و محتوایی توسط شاعران امروزی در شعر تعزیه اتفاق بیفتد آنگاه شاهد شکوفایی بیشتر و بهتر این هنر در کشورمان خواهیم بود.

تعزیه منجر به پالایش روحی و درونی مخاطب می‌شود

حمیدرضا سبحانی‌نژاد یک فیلمانه‌نویس است که با بررسی عناصر دراماتیک واقعه عاشورا می‌گوید: در واقعه عاشورا عناصر تراژیک و دراماتیک بر اساس آنچه ما در نمایش، تراژدی می‌نامیم کاملاً قابل‌شناسایی است و چه‌بسا ماندگاری این واقعه به خاطر نزدیک شدن به قضیه نمایش است و حتی در تعزیه نیز برای بیان بهتر مطلب، شعر و موسیقی در خدمت نمایش قرار می‌گیرد.

وی ادامه می‌دهد: درام کشمکش بین نیروهای خیر و شر است و در واقعه عاشورا نیروهای خیر به‌شدت مثبت و نیروهای شر به‌شدت منفی و قابل‌لمس هستند. علاوه بر آن هویت شخصیت‌های مثبت و منفی، با توجه به پیشینه و گاه نسبی و یا شباهت ظاهری کاملاً مشخص و آشکار است و همه این مسائل با اصل ماجرا وحدت موضوعی داشته و نبرد حق علیه باطل را مطرح می‌کند.

این نویسنده عنوان می‌کند: قلت قوا و اعتقاد قوی و پایداری سپاه امام حسین (ع)، بر حق بودن تک‌تک سپاهیان امام را برای مخاطب تداعی کرده و به شکل زیبایی قهرمان سازی می‌کند.

وی با اشاره به پالایش روحی مخاطب در تعزیه ابراز می‌کند: تمامی شخصیت‌ها در طول واقعه سیر تکاملی را طی کرده و به موقعیت انتخاب می‌رسند و وجه انسانی غالب هم همان انتخابی است که شخصیت‌ها در لحظه انجام می‌دهند و همه این وقایع در تعریف کلاسیک به پالایش روح منتهی می‌شود.

سبحانی‌نژاد اضافه می‌کند: این امر نکته مهم یک کارنمایشی است که تحول در شخصیت‌های نمایش منجر به تحول در مخاطب می‌شود و او که انسان‌ها را در اوج بضاعت‌های انسانی می‌بیند با آن‌ها هم‌ذات پنداری کرده و درنهایت دچار پالایش روحی و درونی می‌شود.

به گزارش ایسنا، آنچه برای حفظ تعزیه به‌عنوان یک هنر اسلامی- ایرانی اهمیت دارد حفظ اصالت تعزیه است؛‌ همان‌گونه که نمایش کاتاکالی در هند یا اُپرا در چین با همان ساختار سنتی در جهان عرضه می‌شود و مورد استقبال قرار می‌گیرد، تعزیه نیز که به گفته بهرام بیضایی شناسنامه هنر نمایشی ایران است می‌تواند با همان ساختار سنتی به‌عنوان هویت ایرانی ما به جهان عرضه شود.

گزارش از زهرا عبداللهی خبرنگار ایسنا منطقه قزوین

انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: