• چهارشنبه ۲۳ آبان ماه، ۱۳۹۷ - ۰۹:۵۴
  • دسته بندی : اقتصادی
  • کد خبر : 978-2291-5
  • خبرنگار : 59001
  • منبع خبر : خبرگزاری ایسنا

/یادداشت/

تأثیرگذاری وقف در اقتصاد اسلامی

ایسنا منطقه قزوین، یادداشت، سیده زهرا حسینی فلاح*؛ ظرفیت اقتصادی وقف می‌تواند بستر بسیار مناسبی جهت تولید و اشتغال باشد و نهاد وقف در سیستم اقتصاد اسلامی می‌تواند نقش تأثیرگذاری را در اقتصاد مقاومتی و تولید و اشتغال ایفا کند.

وقف سنتی کهن است که مردم ایران پس از ورود اسلام به کشور با آن آشنا شدند.

وقف به معنای هدیه ابدی برای خدمت عمومی یا نگه‌داشتن اصل چیزی و جاری بودن منفعت آن در جهت خیر و رضای خداست.

به تعریف دقیق (ماده ۵۵ قانون مدنی) وقف عبارت است از این‌که «عین مال حبس و منافع آن تسبیل شود.» جمع این واژه اوقاف است و به مال و زمین وقف‌شده، موقوفه گفته می‌شود. وقف ازجمله عقود معینی است که در فقه اهل سنت و امامیه از اعتبار خاصی برخوردار است.

در اقتصاد اسلام خمس و زکات از واجبات دین به شمار می‌رود و خداوند متعال در قرآن کریم همواره در حوزه اقتصاد و رفاه عمومی نکاتی را بیان کرده است.

یکی از اهداف اصلی مبعوث شدن پیامبران، اقامه عدل و قسط در جامعه است که تحقق آن درگرو زدودن فقر از جامعه و جلوگیری از تمرکز ثروت در دست عده‌ای معدودی است.

تحقق عدالت اجتماعی مستلزم تحقق دو امر بسیار مهم است: عدم وابستگی اقتصادی یعنی روی پای خود ایستادن و در امور اقتصادی تحت قیومیت دیگران نبودن و البته این موضوع به معنای خودکفایی نیست. زیرا ممکن است کشوری، کالاهای موردنیاز خود را به شکل مبادله (بر اساس نیاز طرفین) وارد کند ولی خودکفا شمرده نمی‌شود اما وابستگی اقتصادی ندارد. البته توان تأمین نیازمندی‌ها در سطح عالی رفاه معقول و مشروع، مطلوب و موردتوجه نظام اقتصادی اسلام است. همه دلایلی که استقلال سیاسی را ایجاب می‌کردند بر لزوم استقلال اقتصادی نیز به‌طور کامل دلالت دارند. مانند آیه نفی سبیل (نسا / 141) آیه «واعدوا لهم مااستطعتم من قوة...» (انفال / 60).

با توجه به اینکه اسلام دینی پویا و زنده و گره خورده با فعالیت‌های اجتماعی است؛ ایرانیان نیز همیشه وقف‌های خود را متناسب با نیاز روز جامعه انجام می‌دادند که نماد آن را می‌توان به وقف‌های دوره قاجار اشاره کرد؛ در آن دوران وقتی قاجاریه اجرای تعزیه و عزاداری برای اباعبدالله الحسین (ع) را ممنوع اعلام کرد مردم بصیر ایران با مدیریت وقف‌ها و جهت دادن به نیات خود وقف‌ها را در راستای مراسم عزای امام حسین (ع) و تعزیه انجام دادند.

همچنین در طول تاریخ به دلیل اینکه ایران کشوری کم‌آب بوده است احداث آب‌انبار یکی از راه‌های مقابله با کم‌آبی در شهر بود و بسیاری از واقفان نیات خود را به این سمت هدایت و آب‌انبار وقف می‌کردند که عام‌المنفعه بوده و نیاز مردمان روزگار خود را تأمین می‌کرد.

از موارد دیگری که واقفان به آن توجه داشته‌اند بیمارستان و مراکز درمانی است. در تاریخ بیمارستان‌های وقفی، بیمارستانی که بیش از همه موردتوجه قرارگرفته و معمولاً به آن پرداخته‌اند، بیمارستان عضدی است که بنای آن در سال 368 ه. ق به دست عضدالدوله دیلمی (از سلاطین آل‌بویه) در بغداد آغاز شد و در سال 371 ه. ق به پایان رسید.

در استان قزوین نیز در دهه اخیر به‌منظور کمک به بخش سلامت و درمان، شاهد اجرای نیات برخی از واقفان در حوزه دیالیز و احداث اولین بیمارستان همودیالیز در کشور بودیم.

وقف یکی از بخش‌های اقتصادی اسلام است و پیامبر اسلام (ص) با ساخت مسجد قبا و مسجدالنبی اولین واقف بوده است.

در استان قزوین بسیاری از مسجد- مدرسه و آب‌انبارها برای استفاده مردم و به‌صورت عام‌المنفعه وقف شده که نمونه‌ای از کمک وقف به دولت‌ها بوده و این امر نشان‌دهنده هوشمندی واقفان است.

امروز با توجه به جنگ نرم دشمن، واقفان باید همچون همیشه بصیرت داشته و با توجه به نیاز روز جامعه نیات خود را مدیریت کنند؛ به‌عنوان‌مثال با توجه به اینکه در سال‌جاری دشمن تحریم‌های اقتصادی خود را تشدید کرده است ضرورت دارد تا نیات واقفان به‌سوی اقتصاد و واحدهای تولیدی هدایت شود.

در حال حاضر برای حرکت چرخ صنعت کشور نیاز است سرمایه‌گذارانی وارد این امور شده و برای اشتغال‌زایی و تولید گام بردارند که در این بخش می‌توان از ظرفیت واقفان نیز استفاده کرد و وقف‌ها هدفمند و متناسب با نیاز امروز صورت گیرد.

ظرفیت اقتصادی وقف می‌تواند بستر بسیار مناسبی جهت تولید و اشتغال باشد و نهاد وقف در سیستم اقتصاد اسلامی می‌تواند نقش تأثیرگذاری را در اقتصاد مقاومتی و تولید و اشتغال ایفا کند.

2 هزار و 610 موقوفه در استان قزوین وجود دارد که از این تعداد 756 موقوفه دارای درآمد و نیت در وقف‌نامه هستند؛ یکی از برنامه‌هایی که می‌تواند در این عرصه کمک کند به بهره‌وری رساندن موقوفاتی است که بدون استفاده رهاشده‌اند.

با توجه به اینکه در چند سال اخیر با مشکل بیکاری و اشتغال جوانان روبه‌رو هستیم می‌توان از ظرفیت وقف برای ایجاد اشتغال استفاده کرد چراکه در بیکاری یکی از معضلات جامعه امروز است و آسیب‌های اجتماعی بسیار را در پی خواهد داشت.

در هر برهه تاریخی برحسب نیاز زمان موقوفات یاریگر جامعه اسلامی بوده است و با توجه به اینکه فلسفه وقف در اسلام معمولاً اقتصادی بوده می‌توان از این پتانسیل استفاده کرد و علاوه بر آن به بهره‌وری رساندن موقوفات نیز توجه ویژه‌ای داشت.

* سیده زهرا حسینی فلاح خبرنگار ایسنا منطقه قزوین

انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: